Kategoria: Alchemia nalewek

Płatki złota jadalnego w pigwówce, kardamon w wiśniówce, jałowiec w orzechówce, płatki kwiatów róży w chrząszczówce. Świat nalewek jest pełen świateł i tajemnic, a człowiek zasłania się przed nimi swoją małą dłonią. Dzisiejszą Alchemię nalewek chciałbym zacząć od wspomnienia. Od rozmowy ze znakomitym malarzem Franciszkiem Starowieyskim. Zajrzyjmy do notatek. Zapytałem, czy w rodzinnym domu do obiadu pijało się nalewki:...

„Wziąć garnek polewany mocny, półtora garncowy, włożyć weń pół funta fig, tyleż rodzenek, tyleż daktylów, migdałów na pół przebitych funt, i kilkanaście gorzkich, łót cynamonu, kilka goździków, strączek wanilii, ze trzech cytryn samo cedro zestrugać, ze trzy pomarańcze, miodu patoki lipcem zwanej kwartę: to wszystko zalać mocną wódką, oblepić i wstawić...

Nie ma już śliwnika koło ruin pałacu Pociejów w Różance nad Bugiem. Sad przy miejscowej plebanii ze starymi węgierkami wycięty. Ale w tamtejszej pałacowej księdze Zbiór dla kuchmistrza zachowały się przepisy na śliw suszenie z przeznaczeniem na barokowe słodycze. A i w recepturach na zdrowotne wódki śliwki wypatrzymy. Czy to ślad po nadbużańskiej śliwowicy? Na nadbużańskich łąkach już jesień, bocianie sejmiki zakończone, wróble...

Najpiękniej pachną, najlepiej smakują, najtrudniej je zrobić. Za kwiatami do nalewek stoją zagadkowe symbole, historie i obrazy. Zaczynamy od dwóch obrazów z Różą. W Uściługu nad Bugiem, zapomnianym porcie leżącym po drugiej stronie przejścia granicznego w Zosinie, zachowały się ślady kapucyńskiego ogrodu różanego, z miłością uprawianego przez Różę Pociejową, fundatorkę klasztoru i kościoła kapucynów. Zresztą Uściług nazywał się...

Gdyby wierzyć legendzie, że kawę wynalazł archanioł Gabriel, to nalewka „Wisielec”, którą wynaleźli malarze w Kazimierzu Dolnym, ma w sobie szczyptę boskiej ingerencji. Co było pierwsze: cytryna czy kawa? W Polsce cytryna, znana już w średniowieczu. Czy cytryny trafiły na Wawel w czasach królowej Jadwigi, nie wiemy. Wiemy, że król Władysław Jagiełło poznał ich smak, gdyż na jego wizytę we Lwowie rajcy miejscy...

To chyba najbardziej ulubiona nalewka Polaków. W apteczce przyjemnej zajmowała honorowe miejsce. Ma rubinowy kolor, jest w niej słodycz i zapach łąk i pól. Słowo „rubin” oznacza „król klejnotów”, tak też wiśniówka jest królową nalewek. Ale wiśniówka wiśniówce nierówna. Najlepsza jest ta, wyrabiana na plebaniach, w zgodzie z łacińską dewizą „Ad majorem Dei Gloriam”. Bo jeśli Bóg...

Według legendy pierwsze orzechy na orzechówkę przywiózł do Polski z Rzymu dominikański zakonnik Jacek Odrowąż, stąd nazwa „orzechy włoskie”. Ale w rzeczywistości pochodzą one z Niziny Wołoskiej, położonej pomiędzy południowymi Karpatami a dolnym Dunajem. Ratafia na orzechach, wyrabiana w zaciszu klasztorów, okazała się być skutecznym lekarstwem. Orzechówka to jedna z najtrudniejszych nalewek, najlepsza udaje się z orzechów...

Często zakwita na miedzy już 30 kwietnia. Kwiaty najlepiej zerwać na drugi dzień od zakwitnięcia, kiedy nie podzieliły się pyłkiem z pszczołami. Nalewka na płatkach polnej gruszy ma anielski smak. Niebo? Tak – mówi krótko Hieronim Błażejak, który swoje mistrzowskie nalewki komponuje, jakby pisał odę do życia. Nie ukrywa, że nalewka na płatkach polnej gruszy to najwybitniejsza z wiosennych nalewek....

Do dziś nie zapomnę, jak w jednej z nadbużańskich plebanii miałem przyjemność skosztować łyczek kilkunastoletniej ratafii. Wytworzonej zgodnie z zasadą, aby „we wszystkim Bóg był uwielbiony”. Ksiądz prałat, który cytował benedyktyńską regułę, zdradził, że do wielu owoców z przykościelnego ogrodu dodaje jeden tajemniczy składnik, zwany błogosławionym. Nie zdradził jaki, podpowiadając, że ślady prowadzą do Mickiewicza i Szekspira. BEATRYCZE […]...

Oto trzy nalewki dla zdrowotności. Chrzanówka na infekcję, cytryniec na odporność, wisielec na poprawę humoru. Wszystkie trzy przednie i dobre, winne zająć ważne miejsce w kredensie. W książce kucharskiej hrabiów na Włodawie i Różańce, którą w tym roku wyda Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, zawierającej ponad tysiąc przepisów, ważne miejsce zajmują receptury i porady...