Numer 40 – Kraina Bugu

Opis

40. numer „Krainy Bugu” jest opowieścią o domu, sąsiedztwie i przynależności. O ludziach, którzy od pokoleń żyją w tej samej przestrzeni, i o tych, którzy dopiero odnajdują w niej swoje miejsce. Zbliżając się do piętnastolecia pisma, kontynuujemy zaproponowane w poprzednim wydaniu szersze spojrzenie na region — poprzez doświadczenia jego mieszkańców, przenikanie się kultur i związki z odległymi częściami świata.

Wiodącym tematem numeru są migracje. Przyglądamy się im z bliska, słuchając nowych mieszkańców Podlasia, i z dalszej perspektywy, sięgając do historii polskiego wychodźstwa oraz współczesnych doświadczeń uchodźców. Interesuje nas codzienność ludzi, którzy opuścili swoje kraje: urządzanie domu, praca, wychowywanie dzieci, tęsknota i budowanie relacji z sąsiadami. Z tych opowieści wyłania się pytanie o to, jak rodzi się poczucie bycia u siebie i co sprawia, że przybysz staje się częścią lokalnego świata.

Dział „Między brzegami”

Dział otwiera reportaż Agnieszki Żądło „Sąsiedzi”, poświęcony ludziom, którzy przyjechali na Podlasie z Białorusi, Macedonii, Francji, Hiszpanii i Bangladeszu. Trafili tutaj z różnych powodów: z ciekawości, za pracą, z miłości lub w poszukiwaniu bezpieczeństwa. Ich historie pokazują, jak stopniowo zapuszcza się korzenie, zachowując więź z miejscem pochodzenia. O własnej drodze, dorastaniu i muzycznej ciekawości opowiada Karolina Cicha w rozmowie „Epifania w porzeczkach”. Z kolei Maciej Pawelec w fotoreportażu „Portret świata pożegnalny” zatrzymuje obrazy tradycyjnej wsi i jej mieszkańców, zapisując świat, którego ślady coraz trudniej odnaleźć.

W „Lapidarium” przypominamy tekst Janusza Korczaka „Bezwstydnie krótkie” — są to literackie miniatury odsłaniające ludzkie słabości i mechanizmy życia społecznego. W „Panoptikum” Rigels Halili kieruje uwagę ku bałkańskim rzekom i konsekwencjom podporządkowywania ich doraźnym interesom. Jakub Moroz w kolumnie „Ważne książki” rozważa relację między literacką fikcją a rzeczywistością, a w „Wschodnim Expressie” publikujemy tłumaczenie jednego z opowiadań z tomu „Kobiety z naszej rodziny” estońskiej pisarki Piret Raud. Cykl „Portrety” kontynuuje Aleksandra Zińczuk tekstem „Sutra serca”, w którym spotkania z poetami splatają się z doświadczeniem wojny i odpowiedzialnością za drugiego człowieka. Dział zamykają wiersze Serhija Żadana i Wojciecha Bonowicza.

Dział „Nad rzeką”

W dziale „Nad rzeką” przyglądamy się codzienności, pasjom i obyczajom mieszkańców regionu. Zbigniew Górniak w reportażu „Rwący nurt Bugu” prowadzi nas do świata nadbużańskiego bimbrownictwa — pełnego lokalnych historii, humoru i niepisanych zasad. O potrzebie zatrzymania się i uważnego kontaktu z przyrodą rozmawiamy z Katarzyną Simonienko, psychiatrką i przewodniczką kąpieli leśnych. W cyklu „Siedlisko” Monika Mikołajczuk odwiedza Młyn Kultur w Sławatyczach, gdzie przywracanie życia staremu budynkowi łączy się z odkrywaniem pamięci o dawnych mieszkańcach miejscowości.

Na festiwal do podlaskiej Czeremchy zaprasza Barbara Kuzub-Samosiuk, opowiadając o trzydziestu latach budowania wydarzenia, na którym spotykają się różne kultury, języki i pokolenia. Adam Białczak pokazuje region z perspektywy uczestników Maratonów Kresowych, a Artur Ziontek przypomina postać Franciszka Kobryńczuka — poetę, uczonego i „podlaskiego pastuszka”. Waldemar Sulisz podąża tropem fig Marysieńki i „diabelskich jabłek” Sobieskiego, łącząc historię kuchni z opowieścią o wędrówce smaków. Dział uzupełniają fotografie Sławomira Stempczyńskiego oraz felietony Anny Maruszeczko i Leszka Stafieja.

Dział „Kultura i sztuka”

W tej części numeru ważne miejsce zajmują pamięć i twórcze przekształcanie tego, co odziedziczone lub odnalezione. Małgorzata Nikolska przedstawia twórczość Wojciecha Pawliczuka, który ze starych, porzuconych przedmiotów buduje nowe formy, zachowując w nich ślady ludzkiej obecności. Małgorzata Jaszczołt odwiedza Zofię Kaliszuk z Janowa Podlaskiego — mistrzynię haftu, przekazującą kolejnym pokoleniom umiejętności wyniesione z rodzinnego domu.

Maciej Piotrowski przygląda się rzekom obecnym w literaturze i temu, jak poprzez ich bieg pisarze opowiadają o historii, granicach oraz poszukiwaniu własnego miejsca. Nasta Niakrasava wraca do pieśni żniwnych, odczytując ich dawne znaczenia i wspólne wątki w tradycjach Polski, Białorusi, Ukrainy i Litwy. W „Mozaice sztuki” prezentujemy pracę Bartosza Musieja, dla którego Bug i okolice Mierzwic pozostają ważnym źródłem malarskich inspiracji. Na końcu działu znajdziecie Państwo kalendarium wydarzeń na najbliższe miesiące, które są naszymi redakcyjnymi rekomendacjami.

Dział „Natura”

„Natura” prowadzi od pytań o granice ludzkiej presji na planetę do uważnej obserwacji najbliższego otoczenia. Wojciech Janicki w tekście „Czy planeta to wytrzyma?” rozważa związki między liczbą ludności, sposobem życia a obciążeniem środowiska. Maria Nitychoruk w „Zielniku polskim” przybliża krwawnik pospolity, roślinę dobrze znaną z łąk i przydroży, której często nie poświęcamy większej uwagi. Zaś Maciej Omelaniuk zaprasza na wyspy i piaszczyste łachy Bugu, pokazując ich znaczenie dla ptaków oraz potrzebę ochrony tych zmiennych, delikatnych siedlisk. Dział zamyka felieton Andrzeja Kruszewicza o czubatce — niewielkim ptaku o charakterystycznej sylwetce.

Dział „Historia”

W części historycznej kontynuujemy opowieść o kształtowaniu się wspólnej przestrzeni Polski i Litwy – Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Robert Tomasz Tomczak w „Krótkim kursie” przybliża unię w Horodle z 1413 roku, jej okoliczności i znaczenie dla dalszych relacji obu krajów. Marcin Schirmer opracował sylwetkę Zofii Chomętowskiej, której fotografie zachowały obrazy przedwojennego Polesia i Warszawy, a biografia prowadzi od rodzinnego majątku po emigrację w Argentynie. Jerzy Samusik odwiedza dwór w Karskich, zwracający uwagę nietypowym dla Podlasia połączeniem architektury dworkowej i podhalańskiej. W kolumnie „Na starym negatywie” wracamy do pobytów Janusza Korczaka w Mężeninie oraz do fotografii statku „Bug” na Bugu. Profesor Stanisław Nicieja zabiera nas natomiast do Pińska — miasta, którego dzieje i losy mieszkańców otwierają szerszą opowieść o Polesiu.

Dział „Wschód”

W dziale „Wschód”, prowadzonym przez Krzysztofa Renika, najpełniej wybrzmiewa temat migracji. Tekst „Migracje są tak stare jak ludzkość” osadza współczesne wędrówki ludzi w szerszym doświadczeniu historycznym, przypominając również polskie wyjazdy za pracą, wolnością i bezpieczeństwem. Towarzyszą mu „Świadectwa migrantów”, w których osobiste historie pozwalają zobaczyć, co oznacza rozpoczęcie życia w nowym kraju. Longina Jakubowska w felietonie „My, oni i inni” przygląda się podziałom wyznaczającym nasz stosunek do przybyszów oraz codzienności osób oczekujących na azyl. Krzysztof Strachota w tekście „Iran. Raj i piekło uchodźcy” zestawia pamięć o schronieniu udzielonym Polakom z doświadczeniami afgańskich uchodźców. Piotr Malczewski zabiera nas po raz kolejny na Syberię, przypominając losy polskich zesłańców i dobrowolnych osadników. Te różne perspektywy łączy zainteresowanie człowiekiem, który opuszcza znany świat i próbuje odnaleźć miejsce w innym.

Aneks

W Aneksie Mateusz Wolfram przedstawia „Harachy (Xapaxi)” — literacko-plastyczną opowieść, w której podlaskie lasy stają się przestrzenią niepokojących, fantastycznych przemian. Język przypominający naukowy opis spotyka się tu z wyobraźnią, groteską i refleksją nad ingerencją człowieka w przyrodę.

Osobną opowieść prowadzi w numerze fotografia: od lotniczych ujęć Roberta Lesiuka, przez zapis odchodzącej wsi Macieja Pawelca, po nadbużańskie kadry Sławomira Stempczyńskiego i obrazy archiwalne. Każde z tych spojrzeń zachowuje inny wymiar miejsca — jego krajobraz, codzienność i pamięć ludzi, którzy je tworzą.

Spis treści numeru 40

Daniel Parol: Nieobcy

MIĘDZY BRZEGAMI

• Robert Lesiuk: Fotografia lotnicza
• Agnieszka Żądło: Sąsiedzi
• Karolina Cicha: Epifania w porzeczkach
• Maciej Pawelec: Portret świata pożegnalny
• Janusz Korczak: Bezwstydnie krótkie
• Rigels Halili: Woda na wagę złota
• Jakub Moroz: Między szlachetną fikcją a faktem
• Piret Raud: Kobiety z naszej rodziny
• Serhij Żadan: [***]
• Aleksandra Zińczuk: Sutra serca
• Wojciech Bonowicz: Modlitwa

NAD RZEKĄ

• Robert Lesiuk: Fotografia lotnicza
• Zbigniew Górniak: Rwący nurt Bugu
• Katarzyna Simonienko: Dobrze jest spotkać się z lasem
• Monika Mikołajczuk: Młyn Kultur – opowieść o mroku i miłości
• Barbara Kuzub-Samosiuk: Podwórze wielu kultur i narodów
• Adam Białczak: Kresowe maratony
• Artur Ziontek: Franciszek Kobryńczuk – „podlaski pastuszek”
• Waldemar Sulisz: Figi Marysieńki, diabelskie jabłka Sobieskiego
• Sławomir Stempczyński: Fotogaleria
• Anna Maruszeczko: Podejrzana tożsamość
• Leszek Stafiej: Chyba że…
• Sławomir Stempczyński: Fotogaleria

KULTURA I SZTUKA

• Małgorzata Nikolska: Humanizm rzeczy porzuconych
• Maciej Piotrowski: Literackie nurty, nowe prądy
• Małgorzata Jaszczołt: Wyhaftowane życie
• Nasta Niakrasava: Plon niesiemy, plon. Co zostało z pieśni żniwnych
• Mozaika sztuki: Bartosz Musiej
• Kalendarium

NATURA

• Wojciech Janicki: Czy planeta to wytrzyma?
• Maria Nitychoruk: Krwawnik pospolity Achillea millefolium
• Maciej Omelaniuk: Wyspy i łachy Bugu – przyrodnicze bogactwo ptaków
• Andrzej G. Kruszewicz: Czubatka

HISTORIA

• Robert Tomasz Tomczak: Unia w Horodle (1413)
• Marcin K. Schirmer: Zofia Chomętowska – życie z aparatem w ręku
• Jerzy Samusik: Dwór w Karskich
• Na starym negatywie: Korczak w Mężeninie
• Na starym negatywie: „Bug” na Bugu
• Stanisław Sławomir Nicieja: Pińsk – stolica Polesia

WSCHÓD

• Krzysztof Renik: Migracje są tak stare jak ludzkość
• Krzysztof Renik: Świadectwa migrantów
• Lonia Jakubowska: My, oni i inni
• Krzysztof Strachota: Iran. Raj i piekło uchodźcy
• Piotr Malczewski: Syberia i Polacy

ANEKS

• Mateusz Wolfram: Harachy (Xapaxi)